Najčešća pitanja vezana za neplodnost
U susret novom životu
IVF centar Zavoda „Mehmedbašić“ Sarajevo – iskustvo u dijagnostici i liječenju neplodnosti od 1998. godine.
Neplodnost je osjetljivo medicinsko i emocionalno pitanje. Parovi koji se suočavaju s poteškoćama u ostvarivanju trudnoće često imaju mnogo pitanja: kada se javiti ljekaru, koje nalaze treba uraditi, da li je problem kod žene ili muškarca, kada se preporučuje IUI, a kada IVF. Na ovoj stranici donosimo odgovore na najčešća pitanja koja pacijenti postavljaju tokom obrade i liječenja neplodnosti.
Kada se par smatra neplodnim?
Par se smatra neplodnim ako trudnoća ne nastupi nakon 12 mjeseci redovnih nezaštićenih odnosa. Kod žena starijih od 35 godina preporučuje se ranija konsultacija, najčešće nakon 6 mjeseci pokušavanja, jer dob žene značajno utiče na reproduktivni potencijal. Na obradu se treba javiti i ranije ako postoji poznat problem, kao što su neredovni ciklusi, endometrioza, ranije operacije jajnika, sumnja na neprohodnost jajovoda, loš spermiogram ili ponavljani spontani pobačaji.
Da li je neplodnost problem žene ili muškarca?
Neplodnost se uvijek posmatra kao problem para. Uzrok može biti povezan sa ženom, muškarcem, oba partnera ili može ostati neobjašnjen nakon osnovne obrade. Zbog toga je važno da se u obradu od početka uključe oba partnera. Kod žene se procjenjuju ovulacija, hormoni, ovarijska rezerva, materica i jajovodi, a kod muškarca je osnovni nalaz spermiogram.
Koji je prvi korak u obradi neplodnosti?
Prvi korak je konsultacija sa ljekarom. Tokom konsultacije uzima se detaljna opšta i reproduktivna anamneza oba partnera, analiziraju se prethodni nalazi i pravi se individualni plan obrade. Osnovna obrada najčešće uključuje hormonske analize kod pacijentice, ultrazvučni pregled, procjenu ovarijske rezerve i spermiogram kod muškarca. Nakon osnovnih nalaza ljekar procjenjuje da li su potrebne dodatne pretrage.
Koje hormonske nalaze treba uraditi kod žene?
U osnovnoj obradi najčešće se rade hormoni koji se određuju od 3. do 5. dana menstrualnog ciklusa:
- FSH
- LH
- estradiol / E2
- prolaktin / PRL
Često se procjenjuje i funkcija štitne žlijezde:
- TSH
- fT3
- fT4
- anti-TPO
- anti-TG
Prema potrebi se mogu preporučiti i dodatne analize, kao što su AMH, progesteron, androgeni ili druge pretrage, zavisno od ciklusa, simptoma i kliničke slike.
Šta je AMH?
AMH, odnosno anti-Müllerov hormon, koristi se kao jedan od pokazatelja ovarijske rezerve. On pomaže u procjeni očekivanog odgovora jajnika na stimulaciju, posebno prije planiranja IVF postupka. Važno je znati da AMH ne pokazuje direktno kvalitet jajnih ćelija i ne može samostalno predvidjeti trudnoću. Nalaz AMH-a uvijek se tumači zajedno sa dobi pacijentice, ultrazvučnim nalazom, AFC-om i ukupnom reproduktivnom slikom.
Šta je AFC?
AFC je broj antralnih folikula koji se procjenjuje transvaginalnim ultrazvučnim pregledom, najčešće na početku menstrualnog ciklusa. AFC pomaže u procjeni ovarijske rezerve i mogućeg odgovora jajnika na stimulaciju. Kao i AMH, AFC ne treba tumačiti izolovano, nego zajedno sa dobi pacijentice, hormonskim nalazima, anamnezom i prethodnim odgovorom na terapiju.
Da li nizak AMH znači da trudnoća nije moguća?
Ne. Nizak AMH najčešće ukazuje na smanjenu ovarijsku rezervu i očekivano manji broj jajnih ćelija tokom stimulacije. Međutim, nizak AMH ne znači automatski da trudnoća nije moguća. Prognoza zavisi od više faktora, posebno od dobi pacijentice, kvaliteta jajnih ćelija, nalaza spermatozoida, stanja materice, prethodnih trudnoća i ukupne kliničke slike.
Šta je spermiogram?
Spermiogram je osnovna analiza muške plodnosti. Njime se procjenjuju broj, pokretljivost i oblik spermatozoida, kao i osnovne karakteristike sjemene tečnosti.
Spermiogram je jedan od prvih nalaza koji treba uraditi kod para koji se suočava s neplodnošću, jer muški faktor može biti jedini uzrok problema ili može biti prisutan zajedno sa ženskim faktorom.
Kada treba raditi prohodnost jajovoda?
Procjena prohodnosti jajovoda preporučuje se kada se razmatraju metode liječenja koje zavise od funkcije jajovoda, kao što su ciljani odnosi, stimulacija ovulacije ili intrauterina inseminacija.
Prohodnost jajovoda može se procjenjivati metodama kao što su HyCoSy ili HyFoSy. Ako su oba jajovoda neprohodna, najčešće se preporučuje IVF, jer IVF zaobilazi funkciju jajovoda.
Šta je HyCoSy?
HyCoSy je ultrazvučna metoda kojom se procjenjuje prohodnost jajovoda pomoću kontrastnog sredstva. Tokom pregleda ljekar ultrazvukom prati prolazak kontrasta kroz matericu i jajovode.
Pregled se najčešće radi nakon menstruacije, a prije ovulacije. HyCoSy se izvodi ambulantno i ne koristi rendgensko zračenje.
Da li svaki par odmah ide na IVF?
Ne. IVF nije prvi izbor za svaki par. Kod nekih parova moguće su jednostavnije metode, kao što su praćenje ovulacije, ciljani odnosi, stimulacija ovulacije ili intrauterina inseminacija.
IVF se preporučuje kada nalazi pokazuju da jednostavnije metode nisu dovoljne ili kada bi njihovo ponavljanje nepotrebno odlagalo efikasnije liječenje.
Šta je IUI?
IUI, odnosno intrauterina inseminacija, postupak je u kojem se prethodno pripremljeni spermatozoidi unose direktno u materičnu šupljinu u vrijeme ovulacije. IUI se može razmatrati kod pažljivo odabranih parova, posebno ako su jajovodi prohodni, ovulacija prisutna ili se može stimulisati, a nalaz spermiograma omogućava pripremu odgovarajućeg uzorka.
Kada se preporučuje IVF?
IVF se najčešće preporučuje kod neprohodnih jajovoda, težeg muškog faktora, smanjene ovarijske rezerve, dugotrajne neplodnosti, endometrioze, nakon neuspješnih jednostavnijih metoda ili kada medicinski tim procijeni da je IVF najracionalniji oblik liječenja. Odluka o IVF postupku uvijek se donosi individualno, nakon analize nalaza oba partnera.
Koja je razlika između IVF i ICSI metode?
Kod klasične IVF metode jajne ćelije se u laboratoriju stavljaju u kontakt sa pripremljenim spermatozoidima i oplodnja se dešava spontano. Kod ICSI metode embriolog pod mikroskopom odabire jedan spermatozoid i unosi ga direktno u jajnu ćeliju. ICSI se najčešće koristi kod muškog faktora neplodnosti ili kada postoji veći rizik od slabog ili izostalog oplođenja.
Da li IVF garantuje trudnoću?
Ne. IVF ne može garantovati trudnoću. Uspjeh postupka zavisi od više faktora, uključujući dob pacijentice, ovarijsku rezervu, kvalitet jajnih ćelija, kvalitet spermatozoida, razvoj embriona, stanje materice i uzrok neplodnosti.
Zato je važno da se pacijentima pruže realna očekivanja i individualna procjena, a ne opšta obećanja.
Koliko traje IVF postupak?
Trajanje IVF postupka zavisi od protokola stimulacije i individualnog plana liječenja. Stimulacija jajnika najčešće traje oko 8 do 12 dana, nakon čega slijedi aspiracija jajnih ćelija, oplodnja u laboratoriju i embriotransfer ili zamrzavanje embriona. Ljekar tokom konsultacije objašnjava očekivani tok postupka i termine kontrola.
Šta je embriotransfer?
Embriotransfer je postupak vraćanja embriona u matericu. Obično je kratak, najčešće ne zahtijeva anesteziju i dobro se podnosi. Nakon embriotransfera pacijentica dobija upute o terapiji, ponašanju i terminu za određivanje beta-hCG nalaza.
Šta je FET?
FET, odnosno frozen embryo transfer, predstavlja transfer prethodno zamrznutog embriona. Ako se nakon IVF postupka dobiju embrioni odgovarajućeg kvaliteta koji nisu transferisani u svježem ciklusu, oni se mogu zamrznuti i koristiti u narednom ciklusu. FET se može planirati u prirodnom, modificiranom ili hormonski pripremljenom ciklusu.
Kada se radi beta-hCG nakon embriotransfera?
Beta-hCG se radi određeni broj dana nakon embriotransfera, prema uputi ljekara. Tačan termin zavisi od dana razvoja embriona i protokola koji je korišten. Važno je da pacijentica ne prekida propisanu terapiju bez konsultacije sa ljekarom, čak i ako se pojave simptomi koji podsjećaju na menstruaciju.
Šta nakon negativne bete?
Negativan beta-hCG nalaz je emocionalno težak za par. Nakon toga je važno zakazati konsultaciju sa medicinskim timom kako bi se analizirali tok postupka, broj i kvalitet jajnih ćelija, oplodnja, razvoj embriona, embriotransfer i mogući naredni koraci. Nakon neuspjelog postupka ne treba donositi odluke u žurbi. Važno je dobiti jasno objašnjenje i realan plan nastavka liječenja.
Da li stres uzrokuje neplodnost?
Stres sam po sebi najčešće nije jedini uzrok neplodnosti, ali neplodnost i proces liječenja mogu biti emocionalno vrlo zahtjevni. Dugotrajna neizvjesnost, čekanje nalaza i neuspjeli pokušaji mogu značajno opteretiti par. Zbog toga psihološka podrška može biti važan dio procesa, posebno tokom IVF postupka, nakon neuspjelog pokušaja ili kada par osjeća emocionalnu iscrpljenost.
Kada se preporučuje psihološka podrška?
Psihološka ili psihoterapijska podrška može biti korisna na početku obrade, prije IVF postupka, tokom stimulacije, nakon negativne bete, nakon spontanog pobačaja ili nakon više neuspjelih postupaka.Podrška pomaže paru da lakše razumije emocije, očuva komunikaciju i donosi odluke mirnije i jasnije.
Koje nalaze donijeti na prvu konsultaciju?
Na prvu konsultaciju korisno je donijeti sve ranije nalaze koji se odnose na neplodnost, trudnoće, ginekološke preglede, operacije, hormonske analize, ultrazvuk, spermiogram i prethodne postupke liječenja. Ako nalazi nisu rađeni, ljekar će nakon razgovora predložiti individualni plan osnovne i dopunske obrade.
Koliko stari smiju biti nalazi?
Za kvalitetnu konsultaciju preporučuje se da ključni nalazi, posebno hormonske analize i spermiogram, ne budu stariji od 6 mjeseci, osim ako ljekar procijeni drugačije. Kod nekih nalaza važno je i u kojem dijelu ciklusa su urađeni, pa je najbolje da se tumače tokom konsultacije.
Kako zakazati konsultaciju?
Konsultaciju možete zakazati u IVF centru Zavoda „Mehmedbašić“ Sarajevo putem telefona, mobitela/Vibera/WhatsAppa ili e-maila.
IVF centar Zavoda „Mehmedbašić“ Sarajevo
Telefon: +387 33 81 13 13
Mobitel / Viber / WhatsApp: +387 60 32 59 801
E-mail: [email protected]
Najčešća pitanja o neplodnosti – jasni odgovori za parove koji traže pravi put liječenja.
U susret novom životu.
Senad prof. dr. Mehmedbašić
Profesor ginekologije i opstetricije
Ja sam vlasnik Zavoda, voditelj medicinskog tima. Profesor sam ginekologije i opstetricije i dugogodišnji klinički liječnik. Posjedujem veliko znanje i iskustvo u svim segmentima ginekološk-opstetricijske struke.